Syntezatory, automaty perkusyjne i sample: z czego powstaje muzyka elektroniczna

Gdy słuchasz utworu elektronicznego, trudno zgadnąć, jak powstał. A przecież za brzmieniem stoją konkretne narzędzia, które można nazwać i poznać. Poznanie ich zmienia sposób słuchania.

Z czego powstaje muzyka elektroniczna?

Muzyka elektroniczna powstaje z czterech podstawowych narzędzi: syntezatorów, automatów perkusyjnych, samplerów i sekwencerów. Pierwsze tworzą dźwięki, drugie grają rytm, trzecie wykorzystują nagrane fragmenty, a czwarte układają to wszystko w czasie.

Dawniej każde z tych narzędzi było osobnym urządzeniem. Dziś większość z nich mieści się w programie na komputerze. Taki program nazywa się DAW, czyli cyfrowa stacja robocza do pracy z dźwiękiem. Zasady działania pozostały podobne.

Dzięki temu muzykę elektroniczną da się tworzyć nawet w małym pokoju, bez dużego studia. Potrzebny jest sprzęt albo program, wyobraźnia i trochę cierpliwości.

Czym jest syntezator i jak tworzy dźwięk?

Syntezator to instrument, który tworzy dźwięk elektronicznie, zamiast nagrywać go z otoczenia. W prostym ujęciu składa się z trzech etapów: źródła dźwięku, filtra i wzmacniacza.

• Oscylator wytwarza surowy dźwięk o określonej wysokości.
• Filtr wycina część brzmienia, dzięki czemu dźwięk staje się ciemniejszy albo jaśniejszy.
• Obwiednia określa, jak szybko dźwięk narasta i opada.

Brzmienia syntezatora można opisywać jak barwy: ciepłe, jasne, szorstkie, szkliste. Producent łączy kilka takich dźwięków w warstwy, a każdą obrabia osobno. Dlatego jeden utwór może zawierać dziesiątki brzmień, choć ty słyszysz tylko wrażenie całości.

Gdy producent kręci gałką filtra w trakcie utworu, brzmienie otwiera się albo zamyka. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych efektów w techno i house’ie. Dobrze go usłyszysz w muzyce techno, którą opisujemy w tekście Techno: skąd się wzięło i od czego zacząć słuchanie.

Czym jest automat perkusyjny?

Automat perkusyjny to urządzenie, które samo gra rytm według zapisanego wzoru, bez udziału perkusisty. Producent układa wzór z pojedynczych uderzeń, takich jak stopa, werbel i talerz, a maszyna powtarza go w wybranym tempie.

Dwa najsłynniejsze modele pochodzą od firmy Roland: TR-808 i TR-909. TR-808 jest znany z głębokiej, długo wybrzmiewającej stopy. TR-909 stał się jednym z podstawowych brzmień w house’ie i techno. Ich dźwięki rozpoznasz w wielu utworach, nawet jeśli nie wiesz, że to one.

Producenci rzadko traktują automat jak zwykłego perkusistę. Przesuwają uderzenia o ułamek sekundy, zmieniają głośność poszczególnych dźwięków i dodają odgłosy, których zwykła perkusja nie wyda. Dzięki temu rytm ma swój oddech i nie brzmi jak metronom.

Więcej o tym, jak ten rytm wygląda w praktyce, przeczytasz w tekście House: od chicagowskich klubów po współczesny parkiet.

Czym jest sampel i sampler?

Sampel to krótki fragment nagranego dźwięku, który producent wykorzystuje w nowym utworze. Sampler to urządzenie lub program, który taki fragment nagrywa, a potem pozwala zagrać nim jak klawiszami.

Sample mogą pochodzić z uderzenia perkusji, głosu, dźwięku z otoczenia albo ze starej płyty. Można je skracać, zapętlać, przyspieszać i przestawiać. Z kilku sekund dźwięku powstaje nowy motyw, który brzmi jak zupełnie inny utwór.

Dobrym przykładem jest wokal. Krótka fraza głosu, powtórzona i zmieniona w wysokości, może stać się rytmicznym motywem, który wciąga na parkiecie. Nie słyszysz wtedy słów, tylko barwę i rytm, a to często wystarcza, by utwór miał swój charakter.

Warto pamiętać, że wykorzystanie cudzego nagrania zwykle wymaga zgody jego właściciela. Dobra praktyka to używanie własnych nagrań albo materiałów z jasną licencją.

Co robi sekwencer i jak powstaje cały utwór?

Sekwencer zapisuje, jaki dźwięk i kiedy ma zabrzmieć, a potem odtwarza ten zapis w kółko. To właśnie sekwencer sprawia, że rytm i linia basu powtarzają się dokładnie w tym samym tempie.

Prosty przykład wygląda tak. Producent ustawia tempo, układa stopę na każde mocne uderzenie, dodaje talerz między nimi, potem wplata linię basu i akord. Po kilkunastu minutach ma pętlę, którą można rozwijać godzinami.

Utwór powstaje zwykle tak: producent buduje krótką pętlę, dodaje do niej kolejne warstwy, a potem układa je w całość, w której elementy wchodzą i wychodzą. Dlatego w muzyce elektronicznej tak ważne jest, co się dzieje w czasie, a nie tylko w jednym momencie.

Tak zbudowane utwory DJ-e łączą później w sety. Jak to wygląda, wyjaśniamy w tekście Jak działa set DJ-ski?

Dlaczego stare maszyny wciąż brzmią w nowej muzyce?

Stare maszyny wciąż brzmią w nowych utworach, bo ich dźwięk ma charakter, którego trudno nie lubić. Wielu producentów celowo sięga po brzmienia sprzed kilkudziesięciu lat albo ich dokładne kopie w programach.

Ciekawa jest historia samych instrumentów. Roland TR-808, TR-909 i TB-303 miały być pomocą dla muzyków, na przykład jako akompaniament perkusyjny albo basowy. Dopiero producenci muzyki tanecznej odkryli, że potrafią z nich zrobić coś zupełnie nowego.

Szczególnie znany jest TB-303, mały instrument basowy z wbudowanym sekwencerem. Jego kwaśne, piszczące brzmienie dało początek stylowi, który nazwano acid.

Gdy następnym razem usłyszysz wyraźną stopę albo śpiewający bas, spróbuj odgadnąć, czym zostały zagrane. Ucho szybko się uczy. Pomysły na odkrywanie nowych brzmień znajdziesz w tekście Jak odkrywać nową muzykę elektroniczną. A jeśli chcesz zaproponować temat do kolejnego artykułu, napisz przez formularz kontaktowy.